Wat als zorg, onderwijs en welzijn écht samenwerken? – Ontwerpaanpak mentale gezondheid in de regio Nijmegen
De druk op de jeugdzorg is groot. Organisaties werken vaak vanuit hun eigen kaders, initiatieven stranden in de complexiteit van het systeem en goede samenwerking blijft moeilijk van de grond te krijgen. De Ontwerpaanpak Mentale Veerkracht Jeugd pakt dat bij de kern aan. We verkennen een manier van samenwerken die gelijkwaardig is, waarin vertrouwen de basis vormt en waarin we elkaar steunen in deze ontwikkeling. We noemen dat een ecosysteem perspectief. Naast duidelijke afspraken, vraagt het om gedeelde waarden die richting geven aan hoe we elkaar ontmoeten, besluiten nemen en omgaan met complexiteit
Bekijk dit filmpje – het legt in een paar minuten uit wat het ecosysteem mentale gezondheid inhoudt en waarom het werkt
Wat is de Ontwerpaanpak mentale gezondheid
In verschillende gemeenten in de regio Rijk van Nijmegen zijn we gestart met het bouwen aan een Ecosysteem Mentale Gezondheid (GEM) voor jeugd, waarin kinderen en gezinnen centraal staan en waarin domeinen zoals zorg, onderwijs, welzijn, jeugd, cultuur en sport met elkaar verbonden worden. Dit doen we middels de ontwerpaanpak mentale gezondheid. Niet één organisatie of interventie is leidend, maar het samenspel tussen mensen, netwerken en contexten rondom jeugd. Deze inzet draagt bij aan een bredere transitie in hoe we als samenleving kijken naar mentale gezondheid: van een versnipperd en aanbod gestuurd systeem naar een samenhangende, relationele benadering
Veranderatelier
Een veranderatelier is de plek waar het ecosysteemdenken tastbaar wordt: het volledige zorglandschap aan één tafel. Denk aan huisartsen, gemeenteambtenaren, schoolmedewerkers, jongerenwerkers, psychologen, psychiaters, ervaringsdeskundigen, alternatieve therapeuten en inwoners. Het afgelopen jaar is de aanpak uitgebreid met nieuwe ateliers in Wijchen, Heumen, Druten en Nijmegen (Dukenburg). Elke gemeente heeft zijn eigen lokale kartrekker en werkt vanuit de eigen context, maar wel met gedeelde waarden en een gedeelde aanpak
Wat maakt die aanpak anders
De veranderateliers werken met een ontwerpaanpak, een gezamenlijke verkenning: wat speelt er, wat is er al en wat ontbreekt? Deelnemers beschrijven het als een verschuiving in denken
“Meer kijken naar wat we samen kunnen doen, niet vanuit organisaties denken maar vanuit een plek. Buiten de kaders denken en in contact komen met partijen die geen zorgaanbieders zijn maar op een andere manier werken met inwoners van het Rijk van Nijmegen.” Karin Laarakker, Family Suporters
“Dit vind ik prettig werken – het haalt je uit je eigen denkkaders en zorgt voor creativiteit. Juist heel belangrijk in dit gedachtegoed.” – Debbie van Norel, de Inspiloo
De grootste winst zit niet altijd in het experiment zelf. De culturele verandering vindt al plaats in de voorbereiding: doordat organisaties samen nadenken over een vraagstuk, ontstaat er draagvlak, begrip en eigenaarschap. Het voelt niet meer als een opgave die je alleen draagt, maar als iets wat je samen aanpakt
De Bouwplaat
Uit een veranderatelier is het concept ‘De Bouwplaats’ ontstaan. Een traject met het Maaswaal College in Wijchen, waarbij leerlingen zelf werken aan de vraag hoe zij zich mentaal veerkrachtiger kunnen voelen en wat hun omgeving daarin kan betekenen.
Na 2 dagen werken in ‘De Bouwplaats’ presenteerden zij afgelopen april hun ideeën over een fijn leven in Wijchen op de Matchingmarkt. Wij zijn trots op dit initiatief: van systemen die óver jeugdigen beslissen, naar een omgeving die mét hen bouwt
Luistertip: Nina Boersma in de podcast Toekomstscenario Kind- en Gezinsbeschermin
Nina Boersma, projectleider van de GEM-aanpak, was te gast in een nieuwe inspiratiepodcast over domeinoverstijgend werken binnen en buiten het Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming. Samen met Christine Kuiper, expert op het gebied van integraal samenwerken in het sociaal domein, bespreekt ze waarom professionals en organisaties minder sectoraal en meer integraal moeten werken – rondom gezinnen en kinderen.
Nina legt uit hoe het ecosysteem Mentale Gezondheid werkt: een nieuwe manier van kijken naar psychisch lijden waarbij problemen altijd in hun context worden bekeken, en waarbij hulpbronnen uit alle leefgebieden – van buurman tot psychiater – als gelijkwaardig worden gezien
Beiden benadrukken iets wat pijnlijk herkenbaar is: goede initiatieven worden zelden structureel ingebed, terwijl structurele verandering precies is wat nodig is. Hoe veranderen we het systeem zodat hulp beter aansluit bij wat gezinnen écht nodig hebben
Beluister de podcast: https://open.spotify.com/episode/33Y8pOSs7YFuhpaERiNpp
Evaluatie 2025: wat hebben we geleerd
2025 was een jaar van intensief leren en samen bouwen. De evaluatie van de Ontwerpaanpak Mentale Veerkracht Jeugd is nu beschikbaar. Daarin lees je hoe de veranderateliers in de praktijk werken, hoe bestuurders en wetenschap daarbij aanhaken, en welke zes concrete concepten in 2026 worden doorontwikkeld tot pilots – van modulaire GGZ tot een Clubhuis voor jongeren.
Een eerlijk, uitgebreid beeld – inclusief de spanningen en de mooie doorbraken.
Lees hier de volledige evaluatie
Wil jij ook aanhaken?
Of je nu werkt in de GGZ, het sociaal domein, het onderwijs of bij een gemeente – er is ruimte voor meer mensen en organisaties in deze groeiende beweging. Een atelier bijwonen kost je een dagdeel en geeft je een andere blik op samenwerken rondom jeugd
Neem contact op met:
Etienne van Uden – e.van.uden@nijmegen.nl
Nina Boersma – n.boersma@nijmegen.nl
De Ontwerpaanpak Mentale Veerkracht Jeugd is een initiatief van het Regioprogramma Rijk van Nijmegen, in samenwerking met gemeenten, zorgpartners, onderwijs, welzijn en wetenschap.
